Atasözleri

Uzun gözlem ve deneyimlere dayanarak yol gösterici akıl verici bir yargı bildiren yıllar içinde kimin söylediği bilinmeyen anonim olan topluma mal olmuş sözlerdir.Bu konu ile şu şekilde sorular çıkabilimektedir;

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde insan yedisinde ne ise yetmişindede odur atasözünün anlamını içermez?

a)Sen demezmisin huylu huyundan vazgeçmez.

b)Can çıkmadan huy çıkmaz aga.

c)Büyükler sütle giren huyun canla çıkacağını sölemişler dinlesene.

d)Ben sana huyunu bilmediğin adamlara güvenme demedimmi.

e)Ne edersen et değişmez huy canın altındadır.

Doğru cevabımız D şıkkıdır.Çünki Diğer bütün şıklar huylunun huyundan vazgeçmeyeceğini anlatıyorken D şıkkı Şahısların güven yönünü anlatmışBu yüzdenki doğru cevabımız D şıkkıdır.

Yansıma Sözcükler

Doğadaki seslerin sözcük şeklinde biçimlenişine denir.Faşş tak cızz pat hor bunlara örnektir.

Yansımalar canlı varlıkların seslerini ve cansız varlıkların gürültüsünü taklit eden seslerdir.Bu konu ile çıkmış bir soru örneğini inceleyelim:

Aşağıdaki cümlede geçen ikilemelerin hangisi yansıma biçiminde değildir?

a)Arabalar vızır vızır geçiyor.

b)Dağda şelale şırıl şırıl akıyor.

c)Kolundan tutup çeke çeke götürdü.

d)Dün aşkam cama şakır şakır yağmur değdi.

e)Tepelerden püfür püfür rüzgar eser.

Cevabımız Cşıkkıdır: Çünki C şıkkı haric hepsi yansımadır.C şıkkı sadece ikilemedir bir yansıma sesi değildir.

Yakın Anlamlı Sözcükler

Anlam yönünden birbirine yakın olan farklı yazılsalar da aynı anlamı taşıyan sözcüklerdir.Konuyu şu örnek soru ile daha iyi aydınlatalım;

1:Bu roman bizi Orta çağ havasına götürüyor.

2:Kardeşim beni sinemaya götürcek.

3:Dinlediğim müzik beni gençliğime götürüyor.

4:Ellerini ağrıyan başına götürdü.

Yukardaki cümlelerde götürmek sözcüğü hangilerinde aynı anlamda kullanılmıştır.

a:1-2

b:1-3

c:1-4

d:2-3

e:3-4

Doğru cevabımız B şıkkıdır.Çünki 1 ve 3 de götürmek o dönemin havasını yaşatmak anlamında kullanılmıştır.

Eş Sesli Sesteş Sözcükler

Yazılışları okunuşları aynı olmasına rağmen taşıdıkları anlamlar aynı olmayan sözcüklerdir.Örnekle açıklayalım;Bu hafta sonu çay kenarında kayık yüzdürdük.

Annem kahvaltıda demli çay içmeyi sever.

Cümlelerinde gördüğünüz gibi çay sözcüğü yazılışca okunuşca aynı olmasına karşın farklı anlamlar kazanmıştır.

Bu konu ile ilgili çıkmış bir örnek soru inceleyelim;

Elindeki gül yüzündeki ben olsam dilindeki söz gözündeki nem olsam.Yandaki dizelerde sesteşi olmayan sözcük aşağıdakilerden hangisidir.

a)dil

b)yüz

c)gül

d)nem

e)el

Doğru cevap D şıkkıdır.Çünki Dil konuşma lisan anlamında ve bölüm dilim anlamında sesteştir. Yüz surat ve rakam olan yüz ile gül gülme ifadesi ve çiçek olan gül ile el ise organımız ve yabancı anlamında sesteştir.

Karşıt Zıt Anlamlı Sözcükler

Anlamca birbirinin tam zıttı olan cümlelerdir.

İç---------Dış

Zor-------Kolay

Açık -----Kapalı

Dolu------Boş

Zıt anlamlı sözcüklere örneklerdir.

Bu konu ile çıkmış bir soruya göz atalım;

Bu iki ülke arasında ilişkiler bir süre sonra gerginliğe dönüştü.

cümlesinde gerginlik kelimesi yerine aşağıdakilerdne hangisi getirilirse cümle eskisine göre karşıt anlam kazanır?

a)gevşeme

b)bütünleşme

c)genişleme

d)yakınlaşma

e)yumuşama

Cevap: Doğru şıkkımız E şıkkıdır.Çünki gerginlik kötü duruma gelme ilişkilerin olumsuz duruma gelmesini anlatmış.Tam tersi anlam kazanması içinde iyiye doğru gitme anlamı katlası için yumuşama kullanılmalıdır.

Eş Anlamlı Anlamdaş Sözcükler

Yazılışları okunuşları farklı ama aynı anlamı karşılayan sözcüklerdir.Örneklerle izah edelim;

Duru ------------- Berrak

Ölümsüz ----------Ebedi

Ender ------------Nadir

Güven -----------İtimat

Kuşku -----------Şüphe

Görüldüğü gibi yazılış ve okunuşları farklı olmalarına karşın karşısındaki kelime ile aynı anlamı ifade etmektedirler.Bu konu ile çıkmış bir örnek sorumuza bakalım.

Kitap okurken önemli gördüğü noktaları sıcağı sıcağına not ediyordu. Altı çizili sözün bu cümleye kattığı anlam aşağıdakilerin hangisinde vardır_

a)Elini çabuk tutmalısın.

b)Haha hızlı koşmalısın.

c)Olanları hemen yazmalısın.

d)Söylenenleri dikkatle dinledin mi?

e)Konu üzerinde önemle titremelisin.

Cevap C şıkkıdır.Çünki altı çizili cümle olanları hemen o anda anında anlamı kazandırılmıştır.Buda C şıkkında vardır

Genel Ve Özel Anlamlı Sözcükler

Bir sözcük birden fazla varlığın yada kavramın adı ise genel anlamlıdır.Bunu şu şekilde anlatalım.Örnek;Şiir her dönemde insan duygularını yansıtmıştır.Bu cümlede şiir genel anlamlıdır tüm şiirleri kapsamaktadır.Bu şiiri senin gözlerine adıyorum alyazmalım.Burda ise özel bir tek olan şiiri anlatmaktadır.O şiirden başka olmadığı için özel anlam kazanmıştır.

Somut ve Soyut Anlamlı Sözcükler

Somut anlamlı sözcükler madde yada varlık anlamlarını belirten sözcüklerdir.Beş duyu organı ile tespit edilebilen maddeleri anlamlandırırlar.Örnek; ses duman insan çiçek kuş.

Soyut anlamlı sözcükler duyu organlarımızla algılayamadığımız yalnız düşüncelerimizde varolan kavram ve anlamları taşıyan sözcüklerdir.Örnek; düşünce akıl hayal sevgi kıskançlık.

Sözcüğün Terim Anlamı

Bir bilim,spor,sanat,yada meslek dalına ait belirli kavramları karşılayan sözcüklere terim sözcükler denir.Örneğin kök sözcüğünü ele alalım.Sözcüğün kökünü bulmalıyız.dersek burda edebiyat derimi olarak kullanırız.Önce sayının kökünü alın dersekte burdada matematik terimi olarak kullanmış oluruz.Daha örneksel açıklamalarla;

Şiir --------> Edebiyat terimidir.

Nota -------> Müzik terimidir.

Hücre --------> Biyoloji terimidir.

Kare -----------> Geometri terimidir.

Enflasyon ----------> Ekonomi terimidir.

Mecaz Anlam

Bir sözcüğün gerçek anlamı dışında başka anlamı taşımasıdır.Bir başka deyişle ilgi yada benzetme yoluyla sözcüğün yerine başka sözcükle eşleştirilmesidir.Örnekle açıklarsak resmi çerçeveye koydum cümlesinde çerçeve temel anlamında kullanılmıştır.Ama hayata başka çerçeveden bak cümlesinde ise çerçeve bakış açısı yönü alanı anlamlarına kaydırılarak mecaz anlamda kullanılmıştır.Konu hakkında çıkmış bir soru örneğine bakaılım.

Sıcak sözcüğü aşagıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamda kullanılmıştır?

a) Sıcak çorba hastalığıma iyi geldi.

b)Sıcak havalarda yaşlılar için tehlike vardır.

c)Ona sıcak bir insan diyemem.

d)Demir 100 derece sıcaklıkta erir.

Bu soruda doğru cevabımız C şıkkıdır. Burda insanın kişilik özelliği anlamında kullanılarak mecaz anlam kazanmıştır.

Gerçek Anlam

Bir sözcüğün temel ve yan anlamları o sözcüğün gerçek anlamıdır.Temel anlam bir sözcüğün karşıladığı sözcük söylenince ilk akla gelen anlamıdır.Örnek Çocuklar savaşa karşıdır. Savaş iki devlet arasında silahlı mücadeleyi anlatan temel anlamda kullanılmıştır.

Yan anlam sözcüğün temel anlama bağlı kalarak zaman içinde kazandığı yeni anlamdır.Örnekle açıklarsak Dağda ateş yaktık.Ateş burda temel anlamıyla kullanılmıştır.Çocuğun ateşi çıktı.Bu cümlede temel anlamına bağlı kalarak yeni anlam kazanmış olup yan anlam olarak kullanılmıştır.Çünki ısı ateş derece anlamlarını ikiside kapsamaktadır.